“I know what I am talking about when I am talking about the revolutions. The people who read the books go to the people who can’t read the books, the poor people, and say, ‘We have to have a change.’

So, the poor people make the change, Ah?..

And then, the people who read the books, they all sit around the big polished tables, and they talk and talk and talk and eat and eat and eat, Eh?..

But what has happened to the poor people? They’re dead! That’s your revolution.

Shhh… So, please, don’t tell me about revolutions!

And what happens afterwards? The same fucking thing starts all over again!”

—Miranda, Juan (So called)

Murat Belge’nin “Militarist Modernleşme” kitabıyla ilgili bazı görüşlerimi bir yazıyla —ama içeriğine hiç ilişmeden— belirtmiştim bir süre önce. Son günlerde ve zaten uzunca bir süredir de yaşadığımız bazı olaylara ve o olaylar üzerinden yürüyen bazı tartışmalara tanık oldukça, konuların ne kadar yüzeysel bir biçimde ele alındıklarını görüp kendi kendime hayıflanıyorum. İçimden gülüyorum daha çok, ağlanacak halimize… Ve her defasında yeniden idrak ediyorum ki, yaşanan sorunların çok temel bazı nedenleri var ve bunlar ortadan kalkmadıkça, sorunlar sorun olmaya devam edeceklermiş gibi görünüyor maalesef. Bu temel nedenlerden birinin de, —çok büyük yer kaplayan birinin— “militarist toplum” olduğunu da biliyorum artık ve nasıl kurtuluruzun tarifinin bu olgudan bağımsız düşünülemeyeceğini… Düşünülürse, bunun güdük bir düşünce olacağını “düşünüyorum”… Siz Cibilliyetçilik ve bir kurtuluş hikâyesi ve falan filan diye yazdıklarıma bakmayın.

Buram buram “militarizm” kokan, yakın tarihi bakımından, —bir kesiminin, sayıca değilse de etkinliği anlamında önemli bir kesiminin— paçalarından kan akmaya devam eden insanlardan müteşekkil bir toplumun hasbelmajör yaşadığı bir ülkede, “barıştan bahsetmek” gülünç olmuyor mu? “Evet, biz buyuz!” demedikçe de bu illetten ve bunun yarattığı canavardan kurtulacağa benzemiyoruz. Ha, kurtuluruz, kurtulacağız elbette ama bu daha ne kadar zaman alacak, ne kadar daha can alacak, orasını bilemiyoruz. “Kanlı mı olacak, kansız mı”… Çok geçmedi üstünden…

Ne kanlısı kansızı?! Koyun mu boğazlıyorsun!

Bu sözün doğrusu, “tavuk mu boğazlıyorsun”du galiba ve “koyun” dedim demesine ama öyle demek isteyen ben değilim.

…

Haklıyı haksız çıkarmanın da, haklıyken haksız duruma düşmenin de birarada yaşadığı, —böyle de acayip— bir savaş çığırtkanlığı ortamındayız… Çünkü başka bir şey bilmiyoruz. Öyle görünüyor. Gözümüzü açmışız, öyle görmüşüz. Aradan sıyrılıp “Bu böyle gelmiş ama böyle gitmez, gitmemeli!” diyenlerin sesleri ise duyulmuyor savaş gürültüsünden —ya da eskilerinin uğursuz uğultusundan. Baskın çıkmıyor; çıkamıyor. Nasıl çıkabilir ki!

…

Murat Belge, Militarist Modernleşme, sayfa 643…

“Darbe, tanımı gereği, her türlü olağan durumdan kötüdür. (…) 12 Eylül’ün bazı somut izleri, yasa ve kurumları, en başta 1982 anayasası, yerli yerinde duruyorlar. Türkiye bu müdahaleyi böyle görmüş olsa, şimdiye kadar iyice silip atması gerekmez miydi? Birçok şey değişmediğine göre, toplumun bunları benimsediğini düşünemez miyiz?

Bunun doğru değerlendirme olacağı kanısında değilim. ‘Türkiye’yi anlamak’ demek, biraz da, bu toplumun hoşlanmadığı şeylerle nasıl birlikte varolabildiğini anlamak demek. Bunun ‘memnun olmak’ değil, ‘razı olmak’ anlamına geldiğini düşünüyorum. Bu toplum, ordusu tarafından kurulmuş bir toplum; nasıl davranması gerektiğine dair epey sert bir eğitimden geçmiş bir toplum aynı zamanda.”

…

Özellikle son zamanlarda yaşanan birçok şeye ve özellikle yakın tarihimize ışık tutan bir kitap Militarist Modernleşme. Gerçi, “aydınlık” metaforunu da eleştirmekten geri durmayan bir kitapla ilgili ne o öyle, ışık mışık… Uzak tarihlere de tutuyor… Neyse işte, burada da bu kadarını demiş olayım.

Murat Belge’nin yukarıdaki sözleri, “ordusu tarafından kurulmuş bir toplum” fikrini normalleştirdiği anlamına gelmesin; kitabının tamamını okumak lazım. Hattâ tam aksine, son kitabında bunun ne menem bir şey olduğunu anlatıyor Belge, uzun uzadıya. Ve yukarıdaki sadece bir tespit. Ve de evet, bana göre de naçizane, doğru ve yerinde bir tespit.

Şimdi, böyle kodlanmış bireylerden oluşan bir toplumun arızalarını büyütmek yerine, düzelmesine çabalamak daha faydalı değil mi?

Yaşadığımız olaylara ve bu olaylara yön veren iktidarların (“iktidar” burada erk sahibi olarak alınsın) yoğurt yiyişlerine bakılırsa, hayır, hiç de öyle değil.

Bu bakımdan herkes kendine göre bir fayda tanımı tutturmuş gidiyor. Tutturamayanlarsa “katılır” gibi görünüp, aslında “kapılıp” gidiyor. Kimse durumdan memnun değil ama çoğunluk duruma “razı”. Ortak faydayı düşünenleri hak getire!

Ama ne fayda…

Kimse kimseye insanlık “ayarı” vermesin, evet. Yine de, önce insan olalım, amenna! Ama bunu birbirimizi ötekileştirerek yapamayız ya da ötekini de kendimize benzeterek.

Bu arada olduğumuz kadarından da olmayalım…

İnsanlığımızın…

Sonra koyarız belki üstüne birşeyler.

Görmüş geçirmiş insan (geçirmiş, atlatmış demek burda) derken, yüzünden de okunabiliyor insanların ne gördükleri, evet. twitter.com/alirizaesin/st…

— Ali Riza Esin (@alirizaesin) Şubat 11, 2012

“Önizleme” yaparak da anlayabilirdim bunu gerçi ama önizlediğim şey hoşuma gitti ve en üstteki şeyi de yazmış bulunduğumdan, artık çok geçti… Silen yerlerimle aramız açık bu aralar. O bakımdan.

Zaman zaman tweet yerleştirebilirim buraya da; öyle görünüyor. Güzelmiş bu şey. Benimkilerden olması da gerekmez hattâ. Bu daha güzel!

bizden değildir diyemeyen bizden değildir diyebilenler bizden değildir.

—bunu diyen

Bu yazının başlığını “İletişim Yayınları’na açık mektup, Militarist Modernleşme’yi okuma maceram ve kitaptan alıntılar” gibisinden bir şey olarak düşündüm önce. Hepsi var çünkü. Fazlasıyla hattâ… Sonra vazgeçtim. Yukarıdaki başlığı uydurdum ve zaten buraya da yazmış bulundum ya durumu… Lokum gibi oldu!

800 sayfa kitap mı olur! Ekleri hariç 787 sayfa! “Kaynakça”sıyla birlikte tam 830 sayfa… Hiç olur mu! Olur. Olabiliyor…

Ekleri, kaynakçayı falan kim okur ki zaten, asıl metnin payandası olsalar da, tamam ama ben kitabın “cüssesinden” bahsediyorum. “Kalınlığından” asıl… Bir kitap düşünün ki sırtı tamı tamına beş santim olsun! Murat Belge’nin Militarist Modernleşme isimli kitabı bu, evet…

Olmuş bir kere. Okunacaktı mecburen, binbir zahmetle. Okunası bir kitap olduğu söylendi bana çünkü. Tavsiyelerini önemsediğim bir dostumun önerisi üzerine aldım ve okudum. Minnettarım kendisine. “Aldım” demişken, “bilmeden sponsor”larıma da ayrıca teşekkür etmiş olmayı isterim. Onlar olmasaydı kitaplara dönük antenlerimin eskisi kadar dik durmadığı bir dönemde ne böyle bir kitaptan haberim olurdu, ne de bir kitaba otuz beş lira birden bayılabilirdim. Fazlasını bayıldıklarım da olmuştur ama şu sıralarda yapmazdım demiş olayım, “durumsama”nın hatırına. Ve evet, okunması gereken bir kitapmış bu gerçekten. Güzel oldu.

Yukarıda “zahmet” derken fiziksel zahmetinden bahsediyorum daha çok. Bir kitap tek elle tutulup okunabilmeli ya da ben öyle seviyorum; ellerimin, parmaklarımın büyüklüğündendir belki. Bu kalınlıktaki bir kitapla dahi başarabiliyor bunu insan ama ancak ortalarına varmışsa. Öbür türlü, kitabın dörtte biri kadarlık bir yerindeysen örneğin, kalan kalın kısmı kolay kavranacak gibi değil ve de ince kısmını açık tutmak ayrı bir maharet istiyor. Mutlaka bir masaya, —rahleye falan mı artık— veya ne bileyim, kucağına alıp okuman lazım ya da mutlaka iki elinle birden tutman ve böyle bir zorunluluk da benim canımı sıkıyor okurken, zahmet dediğim şey bu.

Diyeceğim, okunmasın diye yapılmış bir kitap olmuş bu adeta, ağırlığı anlamında (kağıdı da hafif halbuki, endamından öyle geliyor insana belki de). Metnin ağırlığından bahsetmiyorum elbette ve ağır bir metin de değil zaten. Bir kitap hakkında yazarken söylediğim şeylere bak!

Tek elle tutarak kitap okuyabiliyor olmak önemli, evet. Bu kitap, yine uyduruyorum, iki ayrı cilt olsaydı, diyecek sözüm olmazdı (yazacaklarım bitmez!). Üç cilt bile olabilirdi ve bir takım olarak satılıp ayrı ayrı okunabilirdi rahatça. Bir de bana mı öyle geldi, bilmiyorum ama, sanki bu sayfa çokluğundan dolayı ve tek cilde sığsın diye metinden bazı şeyler eksiltilmiş; “Türkiye” bölümünden hattâ… Yer verilmeyen şeylerle ilgili mantıklı açıklamalar, başka kitaplara sevk (ve idare) etmeler de olduğu halde bana sanki çok istenmeden hızlı geçilmiş hususlar var gibi geldi. Bunu bilmem mümkün değil tabii. Benimkisi bir his sadece. Geçer.

Kitabı bölmek maliyetini de yükselten bir unsurdur; bunun farkındayım ama okunmaması daha fazlasına mal olmuyor mu? Peki, kime? Yayıncısına tabii ama bu durumda kitap kalın diye satın almayanlara, okumayanlara. Var öyle “fazla-uzun-geldi-okumadım” pişkinlerinden ziyadesiyle. Gerçi bunu böyle uluorta diyebilen birine de (bana) denilebilir ki, “Sen okudun da ne oldu? Anlamamışsın işte!” Doğru olabilir bakınız bu. Bir bok anlamamış olabilirim kitaptan. Bana anladım gibi geldi sanki ama…

Kitaba ilk “daldığım” günlerde, bir yere de yazdığım gibi, bu kitabı okumakla daha önce okuyamadığım bazı şeyleri de okuyabilen bir insan oldum çıktım doğrusu. Böyle bir etkisi oldu bende. Bu bir “bir kitap okudum, hayatım değişti” durumu değil. Bir kitap okumakla hayatı değişmiyor insanların. Onu öyle diyen başka bir şey diyordu ya zaten; benimkisi daha çok, duyduğu, zaten hissettiği (Bkz., şayir burda “bildiği” diyemiyor; bilmesi gerektiği halde.) bazı şeyleri kafasında netleştirmek; netleştirebilmiş olmak. Kitabın başarısıdır bu tabii ama benim için de bir başarı ve memnuniyet vesilesidir ayrıca; 750 küsur sayfayı (İtalya ve Hindistan bölümlerindeki göz gezdirilerek atlanmış sekiz-on sayfayı hesaptan düşersem) net olarak okuyup anladığını zannetmiş olmaktan başka…

Kitap isminde Almanya, Japonya ve Türkiye diye de bir alt başlık var. Bu ülkelere gelene değin öncesinden değinilmesi gereken, İngiltere, ABD, Fransa, İtalya, Hindistan ve dahi başka başka memleketlerin, çoğunlukla kitap konusu bağlamındaki tarihçeleri de var içinde (böyle bir yöntem benimsemiş Murat “Bilge” ve ben gibi böylesi bilgi yoksunları için özellikle, iyi de etmiş), irili ufaklı memleketler, krallıklar… Kralcıklar… Kraldan çok kralcılıklar var, gırla… Kitap da bunu anlatıyor zaten özünde. Yok ama, bu da fazla özet oldu!

“Yöntem” demişken… Kitabın giriş bölümündeki Murat Belge, böylesi kitapların nasıl yazıldığıyla —belki nasıl yazılması gerektiğiyle— ilgili aydınlatıcı sözler ediyor; kitabın kapsamını, çerçevesini nasıl belirlediğini anlatıyor, anlattığı başka ilginç şeyler haricinde —ki o ilginç şeylerin haricinde de bana ilginç gelen başka bir husus, ilgi duyduğum bazı konularla ilgili ne kadar “az” okuduğumu bir kere daha idrak etmem oldu ya da yeryüzünde okunması gereken daha ne çok şey olduğunu… İşin sevindirici yanı ise, Belge’nin bunlardan bazılarından yaptığı alıntılar sayesinde, kendi kitabının bağlamıyla ilgili bölümlerini en azından, “okumuş kadar” olmak —ve bununla da ilgili başka bir ayrıntı şu ki, kitapta sıfıra yakın (bir tanesini hatırlayabildim şimdi) dipnot bulunması, çünkü metnin akışına yedirilmiş referanslar. Hatta kitap, girişinde de bahsedildiği gibi, tüm o ülkelerin uzak tarihleriyle ilgili tek bir bünyenin aklında toplanması kolay kolay mümkün olmayan, alıntı metinlerden oluşuyor büyük ölçüde; bunlar birer alıntı kurgusuyla verilmese de; yine de Murat Belge kaleminden okuyor olsak da. O kadar ki, kendi görüşlerini, değerlendirmelerini içeren paragraflara hasret kalabiliyor okur; bazı uzun bölümlerde.

Ayrıca bir nesnellik çabası hissediliyor kitapta [göz önündeki, televizyon kanallarındaki Murat Belge’nin olduğundan daha fazla —ki o ortamlarda görünen kişinin entelektüel havalı, analitik bakışlı bir aydın olarak öne çıktığı düşünülürse, bunun aslında ne kadar “kalın-hassas” (olur mu!) bir tespit ya da ne hak yere bir nem kapma olduğu anlaşılabilir]; dozunda kullandığı, hatta belki de “sakındığı” diyebileceğim, kimi ironik, ve tamam, bu defa “öznel” bazı kısa değerlendirmeleri haricinde. Militarist Modernleşme’nin, geniş kapsamlı ve deyim (yakıştırmam) yerindeyse “konulu” bir “beyin yıkama tarihçesi” olduğu düşünüldüğünde, bu çok normal (öznel değerlendirmelerin azlığı). Fakat konular bir o kadar da “kendini kaptırmaya” açık iken, tam da hamasetin başka türlüsünü yapmak kıvamına geldiği halde, bunu yapmamayı başarmak da ayrı bir ustalık gerektiriyor galiba. Burada nesnellik dediğim şey de bu.

Genel haliyle oldukça akıcı, kolay okunabilir (metin olarak!) bir kitap Militarist Modernleşme. Yine de yer yer yabancı (bana yabancı) terimler geçiyor içinde ve bunlardan bazılarının anlamını, bilmediğimiz bazı kavramları hattâ, akıştan “öğrenebiliyoruz”. Bazılarını öğrenmek için ise internete falan başvurmak icap ediyor; sizi bilemem tabii, ben öyle yaparım genellikle. Ve bundan da anlıyoruz ki, —bu derinlikteki çoğu kitapta olduğu gibi— Murat Belge de “kitabını okuyacak insanının”, bazı temel kavramların haricinde belli başlı (başı sonu belli de, maalesef yabancı dilde!) bazı terimleri de önceden biliyor olmasını bekliyor. Eh, adam haklı; kabahatin büyüğü bizim! Bu son söylediğimin (sondan bir önce söylediğimin) haksız bir değerlendirme olmasından sakınırım; sıradan okurun (sıradan olan-olmayan beni bağışlasın, başka nasıl ifade edeceğimi bilemedim) okuyabileceği yalınlıkta bir kitap aslında ve bana kalırsa, bu türden bir kitapta bulunması da gereken, güzel bir özelliktir bu; metnin, metinde bulunan ufak tefeklerin, başka metinlere, başka bilgilere de görünmez uzantılar içermesi, başka şeylerle ilgili “meraklar” uyandırması diye açabilirim.

Kitapla ilgili beğendiğim başka bir husus, bu “tür” kitaplarda çok başvurulmayan (belki de benim az rastladığım), küçük gidip gelmeler, başa sarıp yeniden anlatmalar ya da sonradan söyleyeceği şeyin kısa bir bölümünü başında söylemeler şeklinde tanımlayabildiğim kurgusu oldu. Bunlar farklı bölümlerdeki tekrarlara da kaçıyor ama bu zihin tırmalayan bir durum değil; zihin tazeleyen bir durum, —geçişken konularla ilgili özellikle— ve bu uzunluktaki bir kitaptaki böylesi tekrarlarla daha önce anlattığı şeyi başka (daha) bir açmalar devamlılık anlamında yararlı. Bu tekrar da benden olsun; belki de bana öyle geliyordur.

Şimdi “bu kalın ama güzel bir kitap; alın, siz de okuyun, tavsiye ederim” der gibi yaparken, tam aksine, müstakbel okurlarının gözünü korkutmuş olmayı da istemem doğrusu. Belge, doğrudan doğruya ve kısa cümlelerle söylüyor söyleyeceğini, açık seçik ve çok net. Yine de bana olsun tanıdık gelen o “bilge-hınzırlığıyla” anam babam ironi kurumuna başvurmuyor da değil yer yer ve bunlar “ziyadesiyle keyifli” diyerek durumu kurtarmış olur muyum bilmem.

Kitabın arka kapağında yer alan tanıtım metni şöyle:

“Militarist Modernleşme, farklı coğrafya ve tarihsel/siyasal deneyimler içinde biçimlenmiş ulus-devlet örnekleri arasında, hamasi vaazların, ‘Kan ve Demir’le gerçekleşeceği iddia edilen projelerin, disiplin ve itaatin, tarihi ve toplumu ancak ‘şiddet’le kavrayabilen bir dünya görüşünün nasıl hakimiyet kurabildiği sorusuna cevap arıyor. Ele alınan ülkelerin siyasal geçmiş ve deneyimlerini tarihsel bir analize tâbi tutarken ‘İdeolojilerin Militarizasyonu’nun nasıl gerçekleştiğini tartışıyor. Militarizmin tahakküm kuramadığı örneklerde, bunu engelleyen toplumsal, siyasal ya da kültürel reflekslerin nasıl işlediğini inceliyor.”

Ben daha iyisini yazamazdım. Yukarıda onca laf ettim ve bu kadarını bile yazamadım zaten. Daha iyisini yapabilirim ama… Kitaptan bazı alıntıları buraya da taşıdım. Bir sonraki sayfadalar (Bkz., aşağıdaki “Sayfalar:” başlığı ve yanındaki numaralı bağlantılar… O bölümü de iki ayrı sayfaya ancak sığdırabildim; kitap hayli uzun olunca, önemli bulduğum şeyler de çok yer tuttu haliyle. Bunlar da bir kısmıdır zaten. İletişim Yayınları beni bana bağışlarsa…).

1/3

Karin Karakaşlı’dan…

Sizin de bir şeylere alındığınız olur mu hiç? Üzerinize aldığınız?.. Üstlendiğiniz?.. Hiçbir ilginiz olmadığı halde altından kalkamadığınız bazı şeyler… Olur mu?..

“Benim de payım var bunda, bir insan taslağı olarak.” demişliğiniz?

Bir taslak olarak gelmiyor muyuz dünyaya ve üstüne koymuyor muyuz bir şeyleri, her dem, her daim. Kendi kendimize boyamıyor muyuz gerisini. Ya da çizmiyor muyuz kendi kendimize?

Kendi kendimizi…

Hayat gailesinin, başka dertlerin arasında… Ama durun. Hayır! Bu böyle değil!

“Görünen o ki mutluluklardan”, eğlencelerden, keyiflerden, neşenizden (olduğu kadarı ve fazlası daim olsun!) bir an için —ister istemez— sıyrılarak kafanızı kaldırıp etrafınıza da baktığınız oluyor mu hiç?

Ne görüyorsunuz?

Başka keyifler mi daha çok? Başka keyiflere yelken açmak mı — ya da hiç tatmadığınız, tatmamış olmakla tatmayı hak ettiğinize inandığınız başka başka güzellikler mi?..

Peki, tamam.

Vurdumduymazlığın o aslında hiç de geçirgen olmayan duvarlarından sızıp da içinizi acıtabilen ince bir hüzün… Başkalarının yaraları, acıları, ezcümle üzüntüleri… Belki hüzünleri… Tıpkı sizinmiş gibi… Hiç duyduğunuz olur mu?

O tınmazlık… O beni ırgalamazlık var ya serde.

Koy yerine rahvan gitsin.

…

Aşağıdaki bir konuşma metni. Üzerinize afiyet, bugün yine üzerime alındım da biraz… Bu da üstüne tuz biber ekti.

Karin Karakaşlı der ki:

“19 Ocak bir anma günü değil. Hiçbir zaman da olmadı. Zaten bu topraklarda ayrı ayrı yaşatılmış ne kadar acı varsa, hiçbirinin anma günü olmadı. Herkes acısının yaşatıldığı o tarih geldiğinde, kendince, bir başına kahroldu.

Sonra 23 Ocak günü geldi. Bundan beş yıl önceydi. ‘Türklüğü tahkir ve tezyif’ten mahkûm edilen, Türk düşmanı ilan edilen bir Ermeni gazetecinin cenazesi hepimizi buluşturdu. Çünkü Hrant Dink bu ülkenin bütün acılarının dermanına talipti. Onu güpegündüz, şimdi durduğumuz bu kalabalık Halâskargazi Caddesi üzerinde sırtından vurdular. Hepimizi de o cinayete görgü tanığı kıldılar.

O cenaze gününde 1915′i, Dersim’i, Maraş’ı, Çorum’u, tekmil faili meçhulleri, ihtilalleri, olağanüstü halleri, bitmek bilmez darbe girişimlerini buluşturduk. Kompartıman usulü ayrı ayrı yaşamamız buyrulmuş ne varsa, bir kıldık. Büyük oyunu onun birleştirici ruhuyla bozduk.

Onu bir kez de öldürmediler sevgili canlar. Önce Sabiha Gökçen haberi üzerine Genelkurmay’ın bildirisiyle öldürdüler. İstanbul Valiliği’nde MİT mensuplarınca tehdit edilirken öldürdüler. Hrant Dink’i, barış yolunu gösteren yazılarından cımbızladıkları, cümlelerle ‘Türk düşmanı’ ilan ederek öldürdüler. Her yazıya, her söyleşiye nefes tüketir, kendini izaha mecbur hissederken öldürdüler. Agos’un önünde ‘Hrant Dink bundan sonra bütün öfkemizin ve nefretimizin hedefidir’ diye bağırırlarken öldürdüler. Mahkemeden mahkemeye koşturtur, bilirkişi raporuna rağmen ısrarla mahkûm ederken ve o mahkûmiyeti onaylamakta beis görmezken öldürdüler. Kendisi yetmezmiş gibi oğlunu ölümle tehdit ederken ve kimbilir daha ona, bizlere hiç söylemediği neler neler yaşatırken öldürdüler.

Gerisi de çorap söküğü gibi geldi. Silinen telefon görüşmeleri, karartılan deliller, gizlenen bilgiler, imha edilen raporlar, başlatılmayan ya da kapatılan soruşturmalar, zamanaşımından aklanan istihbarat memurları birbirini izledi.

Başta Veli Küçük ve Kemal Kerinçsiz olmak üzere Ergenekon sanığı pekçok ismin daha Hrant Dink sağken, mengeneye dönüşen yargı süreci ve linç kampanyalarını hazırladıkları biliniyordu. Derken Kafes eylem planı da ortaya çıktı. Gel gör ki, bu davanın Ergenekon ile bağlantısı bir türlü kurulamadı.

Dört yanımızdan yalanlarla sardılar sarmaladılar bizi. Tam beş yıldır böyle bu. En sonunda iki kişi verdiler elimize. Bununla yetinin dediler. Yeter de artar hepinize.

Ortada zaten silahlı terör örgütü olmadığına göre onun yöneticisi ve üyeleri de yok. Ve beraat eden Erhan Tuncel’in hemen o akşam tahliyesi öyle büyük bir aciliyet ki, telaşta bir sanıkla ilgili hüküm kurmayı unutmuşlar. Tuncel şimdi ilim irfana adanmak üzere taze bir üniversite adayı. Böyle gözümüze baka baka, yangından mal kaçırır gibi verdiler bu kararı. Müdanaasızlığı da onun arkasındaki devasa korkuyu da gördük. Devlet çıplak dedik. Devlet çıplak.

İyelik eki kolay kullanılmıyor. Burası benim ülkem de bu devlete benim devletim diyebilir miyim? Cumhurbaşkanım, Başbakanım, Bakanlarım, Hükümetim, Muhalefetim, Meclisim… Böyle diyebilmek için tek bir seçeneğim var. Bu kepazeliğe bir son verin artık. Yargıtay, cinayete giden süreçteki rolüne inat, bir kez de adalet adına temyiz mekânı olsun. Bunları yapmak borçtur, yükümlülüktür, şarttır. Çünkü bize yaşatılan ‘ayıptır’, ‘zulümdür’, ‘günahtır.’

Hrant Dink’i hepimiz kaybettik ama biz Ermeniler için onun kaybı takdir edersiniz ki başka bir yoksunluk. 1915′te Anadolu’da kafilelerce insan aç-susuz çölün ortasına sürülmeden önce bir Nisan günüyle 250′ye yakın Ermeni aydın, Haydarpaşa Garı’ndan trenlere konup Ayaş’a sürgüne gitti. İçlerinden sadece birkaçı geri dönebildi.

Anlayacağınız önce sesimizi aldılar elimizden. Bu insanlar Osmanlı Meclisinde mebustu, yazardı, gazeteciydi, çevirmendi, doktordu, avukattı. Ermeni halkına hizmet kadar Osmanlılığa inanır, Meşrutiyet sonrası bayram geleceğini sanırdı. Öyle olmadı.

Bugün burada içlerinden birkaçının adını anacağım. İsmi çağrılan duyar, gelir, ‘Burada!’ der:

Rupen Sevag, Siamanto, Taniel Varujan, Diran Kelekyan, Yerukhan, Rupen Zartaryan, Hampartsum Boyacıyan, Sımpad Pürad, Khyan Parsekhyan, Krikor Zohrab…

Hrant Dink bu aydınların son halkasıdır. O yüzden de 2007, 1915’e geri ışınladı hepimizi. Demek hâlâ hakkıyla Ermeni ve bir o kadar da yurtsever olan bir insanı öldürmek bu kadar kolaydı. Bu kadar mübahtı.

Tarihi inkâr ede ede geldik bu noktaya dayandık. Şu kaldırıma dikilen taş, Hrant Dink kadar diğer bütün susturulmuş aydınların ve isimsiz mezarsız kurbanların da simgesi olsun.

Bu son kararla birlikte şimdi bir kez daha 19 Ocak 2007 cinayet günündeyiz. Hrant Dink operasyonlarla daraldığımız, komplolarla bunaldığımız bugünlerde özellikle yanyana görmek isterdi hepimizi. Anlaşılan o ki koca bir devlet böyle bir Ermeni vatandaşının yaşamıyla da ölümüyle de ne yapacağını bilemedi. Şimdi biz ona öğreteceğiz hep birlikte demek ki.

Dosya kapandı diyorlar bize. Kapandı mı bu dosya? Hrant Dink dosya değil ki kapatasın, o bir yara…

Artık köprüden önceki son çıkıştayız. Oradan hakkıyla geçmeden tamamlanacak ödeşme, kurulacak düş, inanılacak adalet, yaşanacak memleket yok. Öbür türlüsü sadece yalan olur ve bir gün başımıza yıkılır. Altında kalırız hep birlikte.

O yüzden gün, sadece söz söylemek değil söz vermek zamanı.

Söz verelim mi birbirimize? Bu dava daha bitmedi.

Söz verelim mi birbirimize? İnsanlık daha ölmedi.

Söz verelim mi birbirimize? Devlet daha hesabını vermedi.

Sözümüz söz olsun. Bu adaletsizlikle yaşamak hepimize haramdır. Aksi için uğraşan hepimize helal olsun.” (K.K.)

…

Metni Bianet’ten aldım.

Yukarıda soru sorar gibi yaptığıma bakılmasın. Bunun başkalarıyla hiçbir ilgisi yok.

Dediğim gibi…

Ben yine kendi kendime alındım, ayıptır söylemesi.

Hattâ günahtır belki…

Yazık.

…

“Sevgili kardeşim,

güzel kardeşim,

geçenlerde yolda karşılaştığım bir olay bana eski günleri hatırlattı. Eski günlerdeki benzeri olaylar üzerine konuştuklarımızı. Daha doğrusu o tür olaylara mukabil yaklaşımlarımın (uzaklaşımlarımın) seni tedirgin eden bir durgunluk derecesine varması üzerine kaygılarını. Gülümseyerek hatırlıyorum şimdi.

Aradan uzun zaman geçti. Sadece bu konu üzerine ettiğimiz kavgalar geldi de aklıma, sana hak verdim. Hak vermekle kalmayıp, madde madde döktüm düsturlarımı.

(…)

1) Yaptığım şey beni ikna ediyorsa, başkasını ikna etmesi umurumda olmaz.

2) Yaptığım şey beni ikna edemiyorsa, başkasını ikna etmesini de mümkün görmem zaten. İkna edemem.

3) Yaptığım şeyin başkasını ikna etmesi gerekiyorsa, önce kendimi buna ikna etmem gerekir.

4) Kalitatif olarak kolay ikna oluyorsam, zor ikna olanlarla işim zor zaten. İkna edemem.

5) Kendisini ikna edememiş, dolayısıyla gerçekliğini, samimiyetini ispatlayamamış şeyler kolaylıkla anlaşılabilen şeylerdir. Farkedenler bulunur en azından. Giyenin üstünde emanet gibi dururlar. Sırıtırlar. Dünyanın en akıllısı daha doğmadı.

6) Bu tür şeyleri (nesneler veya özneler), yere göğe sığdıramayanlar içinse iki ihtimal mevcuttur. Ya bunu hissedemeyecek kadar basittirler ya da yalakadırlar. İlki olmadığını bildiklerin için ikincisi kesin gibidir.

Mesela güzel kardeşim demek bizim köyde (herkesin meşrebi kendine) yalakalık değildir ve bu beni ikna eden bir şeydir.

Umurumdasın ki ve her daim,

sevgilerimle,

İsim–İmza”

…

Muhatabını sevgiyle ve rahmetle anıyorum.

Maksat muhabbet oysa? Her şey spor olsun diye. Dostluk kazansın. Arada gol atarsak birbirimize, o daha güzel ama. Ben atarsam güzel yalnız. Sana… Bu iş böyle. Yersen.

Yediğim gollerse iş kazası. Olabilir arada.

Bir bilsen çocuk… Neye niye gülüp geçtiğimi.

Ben de bilmiyorum ama bilmemekle övünür ya zaten bildiklerini bilen yanım. Olsun. Önüm, arkam, solum, sağım… Hep sobe!

Sağmış… Solmuş… Şuymuş buymuş… Varmış yokmuş. Olurmuş olmazmış.

Gelmiş geçmiş tüm arızaları insanların… Saymakla bitmez. Kendimizden başka herkese yüklediğimiz… Birer birer sayabiliriz.

Bunu yapmayacağım.

…

Parayla saadet olmuyor ama bir (…) oluyor.

(…) yerine istediğini koy. Yalnız, yenilir yutulur bir şey olsun ya da o kadar.

Oluyor da ne oluyor dersin gerçi. Olsun. Diyebilirsin.

(…) dediğin nedir ki, on beş dakkalık, bilemedin yarım saatlik bir saadet. Yemeli bir saadet. Yemekli, içmekli… Saadetin yemekle ne ilgisi var halbuki. Öyle deme. Vardır belki.

Hadi uzatmak için çok çok öncesinden başlat, hayatta böyle bir şey olduğunun farkına vardığın o ilk andan. Gördüğün o ilk an. Ama uzaktan.

Hayalini kurmaya, yalanmaya başladığın, tadının damağına düştüğü andan… Başlat. O güzelim aşk meşk hâlleri. Kalbinin daha hızlı atmaya başladığı zamanlar. Ve göz göze geldiğiniz zaman. Gözünü ondan alamadın ya hani. Yedin hemen. Bitirdin. Belki tadına vara vara. Ama hayır. Dünya sizden ibaret değildi. Sadece ikinizden.

Çoğu zaman araya bir laf karışır. Bir garson geçmiştir belki yanından, yüzünden düşen bin parça. Yan masada konuşulanlara kabarabilir kulakların veya gözlerin, hemen önündeki bir başka masaya. Yüzler görürsün, yüzlerinden düşen sadece yüzleri olsa…

Ölüler de var etrafta. Bilmeden ölmüşler. Yaşattığın başka başka şeyler. Dünya o anda sen ve (…)’dan ibaret değildir yani. Tadını çıkarırsın veya çıkaramazsın ama yersin, bitirirsin yine de güzelce. Afiyet olsun. İşte bir saadetin daha sonuna geldin. Sonrasının hayallerini kurmaya başlayabilirsin artık. Kafa senin, hayal senin. Belki de buna hiç gerek yoktur. Vardır önceden kurulmuş hayallerin.

Sonrasında ise üstüne bir kahve belki, yanında da yak bir sigara… Dokunmayalım gitsin keyfine. Dokunamayız da zaten. Sen istersen…

Ve olay yerinden uzaklaştığın an. Kapıyı çekip gittiğin zamana kadar geçen bir süreç. Bu mudur saadet? Tüm bunları ve benzerlerini art arda eklemek midir ya da? Büyük maharet! Ardının arkasının kesilmesini önleyerek tüm bunları uç uca eklemeyi becermek? Bu kadarcık mı sence herşey?

Ama haklısın.

Şimdi şöyle bir (…) olsa…

Yer misin yemez misin! Yanında da ilk gün ağrısı.

Yemeden geçmeyen bir aşk, iflah olmaz bir sancı. Hiç olur mu? Bu cümlenin sonuna hancılı bir şey de ne güzel giderdi şimdi ama hancı mı kaldı mıhına. Olur.

Neyse ne işte… İstemez miydin?

Geçti, tamam.

…

Yedin bitti. Yiyemedin yine bitti. O haz, o doyum… Hepsi hepsi o kadar mıydı? Bütün o gayretkeşlikler. Bini bir paraya soytarılıklar. Beş beleş şaklabanlıklar. Hepsi hepsi…

Ne büyük özlemler büyüttün içinde. Ne de büyük. Sadece sende doğup sende beslendiğini sandığın şeyler. Oysa başkaları da vardı senin gibi. Tıpkının tıpkısıydı özlemleri.

Aynı şeyleri besleyip büyüttünüz ya da bunu böyle sandınız. Yemleyen de birileri vardı oysa. Hemen arkanızda. Bu kısaca… Yemlendin. Eline doğduğunu sandığın tüm o şeylerle. Oyalandın. Oyaladılar seni. İlmek ilmek.

Ve fakat o hep vardı. Akıl. Bir akıl. Hep vardı. Senden önce de vardı, senden sonra da var olacak. Gelip geçici olan bedenin. Var olan ve hep var olacak olan, geriye kalacak olanlar aklın ve aklın. Sadece ve işte o kadar. İşte o kendi aklın sandığın. Ait olmayan, olamayan. Olması da gerekmeyen… Gelip geçerken akıl bulamacına kattığın.

…

Aziz Nesin toprağa karışalı çok oluyor. Kendisini, bedenini belirsiz bir yere gömdürmüş bir adam. Artık yok. Yok mu peki? Var mı yoksa? Cennette midir şimdi? Yoksa cehennemde mi? Hangi cehennemde? Ben şunu iyi biliyorum ki, benim cennetimde bir yerde sürdürüyor varlığını gayet ferah feza. Başkasının cehennemi olabilir işte orası. Bunu iyi bilmiyorum.

Görebilirsin ki kimi bedenli varlıklardan çok daha kanlı canlı bir varlıkla muhabbet halindesin şimdi. Kanlı canlı varlıklardan çok daha “cesur” bir varlıkla. Çok daha “mert”. Bu önemli. Çoğu zaman “en önemli”. Hele ki kancıkların çokluğunda. Namertlerin arasında…

“Mesela Aziz Nesin” artık yok. Ama yok sayma ve çekinme. Konuş onunla.

Fiziksel olarak yokluklarıyla var olan cansızlara ait olduğunu var saydığımız ruhların veya bir büyük ruhun mutlaka spritüel buutları, bir hacmi olması gerekmiyor ki. Böyle bir gereklilik mi var, var sayabilmek için? Algı dokunmaktan aciz kaldığında yok sayan bir şey ve işte bu çok acayip bir durum. Bilmediğin şeyi yok saymak… Yok demek. Acaba bile demeden. Diyemeden. Tam da sana öğretildiği gibi.

Hayatta olabilen güzel şeyler(!) hoş, gerisi boş… Bu çok acayip. Hem de çok.

Bir anlasan çocuk… Anladığını zannetmeden. Hâlâ anladığını zannetme çağındasın çünkü. Anlamamak büyük maharet! Şaka değil bu. Zannetmediğin sürece anlamasan da olur. Olabiliyor, görüyorsun. Görüyor musun?

Bir bilsen çocuk…

Neye niye güldüğümü…

Gülemezsin.

…

Çocuk derken…

Nasıl küçümserim, insan kısmının en insan, en taze, en temiz, en saf ve en güzel hâlini. En insandır çocuk ve onu insanlığından çıkaranlar bizleriz. “Büyümüş de küçülmüşler(!)”…

Biri de benim bakınız.

…

Sevgili çocuk!

Benden çok daha çoksun.

Bir bunu bilsen… Aslında yeterdi ama olmaz. Dünyada olmaz! Bırakmayız…

Ölümü gör bak!